Linki »
Serwis »
Forum »
Firmy »
Kontakt »
Strona główna »
Strona Główna
Bocian biały on-line
Wyszukiwarka
Wczoraj i dziś
Międzyrzecze
Samorzad
Międzyrzecze
Międzyrzecze
Zespół Szkolno Przedszkolny
Międzyrzecze
GOK
Międzyrzecze
Biblioteka
Międzyrzecze
O¶rodek Zdrowia
Międzyrzecze
Parafie
Międzyrzecze
Międzyrzecze
Stowarzyszenie Przyjaciół Międzyrzecza
Międzyrzecze
OSP
Międzyrzecze
Międzyrzecze
KGW
Międzyrzecze
Międzyrzecze
Zespół Międzyrzeczanie
Międzyrzecze
Emeryci
Międzyrzecze
Kluby sportowe
Międzyrzecze
Międzyrzecze
Koło łowieckie
Międzyrzecze



Pozdrowienia    dodaj
Temat miesiąca
Strona główna
powrt

II tom 'Walenty Krzszcz - Dziea Wybrane'
data dodania: Poniedziałek 5 grudnia 2011

Pocztkiem listopada 2011 roku Stowarzyszenie Przyjació Midzyrzecza wydao drukiem II tom dzie Walentego Krzszcza. Liczca 320 stron ksika zawiera powie "Nauczyciel Lebiedzik", dwie ludowe sztuki teatralne: komedi  "Kusownicy spod Czantorii" oraz dramat "Ofiary Wojny" a take kilka opowiada.
Nakad - 500 egzemplarzy. Ksika dostpna jest w
"Chacie Midzyrzecze" - siedzibie Stowarzyszenia.



Ksik opracowa zespó redakcyjny: Krystyna Biernatek, Grayna Biernot, Witold Grzomba, Leszek Mroczko, Danuta Polak, Krzysztof Wieczerzak. Skad komputerowy i okadka - Krzysztof Wydra.

W publikacji wykorzystano teksty, przepisane do pamici komputera przez wolontariuszy. Teksty Walentego Krzszcza, wykorzystane w obu wydanych do tej pory ksikach przepisywali: Szymon Beczaa, Krystyna Biernatek, Wadysawa Fedyczkowska, Henryk Francuz, Maria Guc-Mrzyk, Witold Grzomba, Maria Iskrzycka, Dominika Jurzak, Katarzyna Jurzak, Grayna  Kdziora, Janusz Kdziora, Genowefa Kope, Anna Lego , Aleksandra  abdzka-Padzior, Barbara Mroczko, ukasz Mroczko, Tomasz Osuch, Danuta Polak, Agata Rewerska, Krzysztof Ryszka, Elbieta Szczyrbowska,  Halina Szotek, Anna Zipser, Monika Wieczerzak, Krzysztof Wieczerzak

Druk: Drukarnia „Times” Czechowice-Dziedzice
ISBN  978-83-931276-2-7

Druk ksiki wspófinansowany ze rodków pochodzcych z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 O 4. Leader Dziaanie 413 Wdraanie lokalnych strategii rozwoju w ramach projektu: “Popularyzacja kultury lska Cieszyskiego poprzez publikacj i promocj drugiego tomu dzie Walentego Krzszcza oraz organizacj warsztatów i imprezy regionalnej, zwizanych z  kuchni tradycyjn” oraz programu wspópracy gminy Jasienica z organizacjami pozarzdowymi



W sowie wstpnym do drugiego tomu dzie Walentego Krzszcza pani Maria Sowik-Broda pisze:

"Walenty Krzszcz to posta, która mocno zakorzenia si wród piknej podbeskidzkiej wsi Górki, chocia w duej mierze take poza jej granicami.
W czasie rozmów z przedstawicielami rónych pokole ziemi cieszyskiej trudno znale kogo, kto nie kojarzyby twórczoci Krzszcza. W czym tkwi sia pamici o tym mieszkacu Górek, a póniej te Midzyrzecza?

Czytajc teksty Walentego Krzszcza, wchodzi si jakby automatycznie w atmosfer wsi ubiegego wieku. Bliskie staj si problemy ludzi, których ycie w wikszoci nie byo atwe a nawet bezpieczne, jeli wspomnie klimat zbliajcej si oraz trwajcej wojny.

Tre tekstów wchodzcych w skad II tomu twórczoci Krzszcza jest zrónicowana. Nauczyciel Lebiedzik rozpoczyna swe samodzielne ycie w trudnym przedwojennym czasie. Nowy teren, nowa praca, któr ma podj w szkole, a wszystko w kontekcie zbliajcych si dziaa wojennych. Posta Lebiedzika posuya jednak te innym celom – on jako bohater poznaje rónych ludzi z rónych wiejskich rodowisk Górek. Jako mody czowiek nabiera dopiero dowiadczenia, std tyle cierpienia w nieodwzajemnionej mioci mynarzówny Justyny. Ta mio jednak pokazaa co wicej, zrónicowanie majtkowe, mentalne ludzi. Próno mynarza zostaje ukarana z powodu atwowiernoci wobec rzekomego urzdnika, który bdc mistrzem podstpu, przyby na niby kontrol mynarzowego majtku. Autor uchyli te rbka tajemnicy klimatu szkoy. Powdrowa równie mona do rónych domostw na wsi. Wzruszajcy jest fragment nawizujcy do paniki na wie o rozpoczynajcej si wojnie. Czytajc go czuje si strach, popoch, tragedi rozstania z rodzinnym domem i nastroje uciekinierów. Pani Grzesiska – nauczycielka i koleanka Lebiedzika, przychyliaby mu nieba, lecz jej mio równie nieodwzajemniona, nie ratuje ycia Lebiedzikowi – nauczycielowi „z Cieszyna, czyli te z Polski”. W ycie wsi zostay wplecione elementy wiadomoci ówczesnych Polaków. Dodatkow warto stanowi zwyczaje, wierzenia mocno osadzone w wiejskich domach Cieszyskiego lska.
Walenty Krzszcz jako doskonay obserwator ludzi siga czsto do czarnych cech ich charakterów. W „Kusownikach spod Czantorii” uka
za postpowanie Adama i Józy Kapetów, którzy zasuguj na spoeczne potpienie. Motyw rywalizacji wobec piknej panny jest popularny, ale rozwizanie problemów z tym zwizanych – róne. Kare Ogrodzki i Józa Kapeta chcieliby ycie spdzi u boku Anusi Brandysowej. Ona skonna bya pozosta z Karem, którego nie tolerowali jednak rodzice. Józa nie daje za wygran i wrabia Kara w niedosze na szczcie morderstwo. Jego kusownicza dusza podpowiada mu podstp, który ma wyeliminowa rywala. Jednak zgodnie z moralnymi zasadami tego wiata Józa i Adam ponosz kar za swój niegodziwy czyn. Tekst ten nazwany zosta komedi przez autora, jednak tak naprawd przypomina on bardziej tragedi ludzkiej gupoty, zawici i braku podstawowych regu moralnych.
Krzszcz zauway jeszcze jeden szczegó, który pojawia si we wszystkich prawie utworach – rzeczywisto skpana w alkoholu. Potrafi on zaatwi wiele spraw, pogodzi wrogów, nawet ratowa ycie w cikich wojennych realiach. Motyw ten mona odnale równie w kolejnym dramacie – „Ofiary wojny”. Ale tu poznajemy sytuacj szczególn – pobór do wojska. Mobilizacja to sowo, które rodzi wiele ludzkich emocji. Caa wie przeywa poegnanie ze swymi bliskimi. Najsmutniejsze s jednak poegnania z dziemi. Pocztkowo rozstanie uznaje si za chwilowe – Boe Narodzenie to bdzie ju znowu wspólnie spdzony czas. Realizm ukazuje inne oblicze wojny. W wojsku bezlitosne, czsto urgajce godnoci ludzkiej wiczenia, brak wyrozumienia Plutonowego andarma – poniewierka i oczekiwanie na bezporednie spotkanie z wrogiem. Alkohol pomaga tu nieco przy krótkich odwiedzinach on, ale nie chroni ycia. S pierwsze ofiary wojny, które przynosz wiele smutku i nieszczcia. Pozna mona równie tym razem mentalno, kultur i przyja prezentowan przez powoanych do wojska.
Do trzech zasadniczych tekstów doczono kilka krótszych obrazków z ycia wsi. Ciekawy jest dialog ksidza ze spowiadajcym si chopcem. Spowied poprzedza rozwaanie dzieci na temat istoty grzechu, z którego wynikaj róne nielogicznoci i miesznoci. Pojawia si tu te atmosfera szkoy – „Wci bicie i bicie w szkole za byle co” rodzi bunt modych ludzi, dla których ostoj pen fig na drzewach, pomaracz, czekoladek i butelek z sokiem malinowym jest Ameryka. Marzenia odzwierciedlaj pojcie dobrobytu o specyficznych cechach zapotrzebowania. Nietrudno wyobrazi sobie, czego brakowao w wiejskich domach i czego byo potrzeba, by by szczliwym. Jednak zgubienie zmajstrowanego samodzielnie kompasu i globusa zakoczyo wdrówk do Ameryki w okolicach Cieszyna. Wiele trudu, ale i artu dostarczaj zmagania towarzyszce pierwszej Stray Poarnej w Kopytkowie.

Walenty Krzszcz, jak si okazuje, by nie tylko obserwatorem ale
te krytykiem, chciaoby si powiedzie satyrykiem wobec ludzi yjcych w jego czasach.
Walenty Krzszcz piszc, by wiadomy, i jego teksty mog trafi do odbiorców nie tylko poprzez tre, lecz take dziki formie, w jakiej je przekae. Wiedzia, e lsk Cieszyski to specyficzny sposób wypowiadania si – cieszyska gwara. Stara si pisa tym jzykiem, cho nie s to wypowiedzi stricte gwarowe, ale stylizowane. Bywaj cae fragmenty, bd pojedyncze wyrazy tworzce t specyficzn jzykow aur. Trudno docieka skd pomieszanie literackiej polszczyzny szczególnie w opisach przyrody, które w sposób kunsztowny oddaj nieraz nastrój, sytuacj z gwar. W opisach posuguje si te specyficzn kolorystyk. Dominuje tu kolor czerwony, krwawy, purpurowy czy fioletowy – dla podkrelenia tego, co z wojn si czy. Niekiedy pikno przyrody stanowi opozycj do atmosfery wojennej katastrofy.
Autor nie ucieka od gwarowej frazeologii nawet wtedy, gdy stara si pisa poprawn polszczyzn. Pojawiaj si germanizmy – „widzia mnie jecha z Justyn”, „jak stare macie dzieci”, „ile lat byo starzykowi”, „usyszeli bi w drzwi”. Niekiedy bohaterowie mówi amanym niemieckim. Znale moemy czeskie wpywy, na przykad „dyr hubu”, „Jeisz”, „narukowa”. Obce te wpywy w gwarze cieszyskiej s zjawiskiem naturalnym, o czym wiedzia te autor. S równie wypowiedzi nieskadne gramatycznie, bo chyba ludzie tak wanie mówili – na przykad – „licz sobie dwadziecia cztery wiosen ycia”, czy „zawróci z powrotem”, w pewnym momencie sycha strzay z rebolbera. Te i inne jeszcze jzykowe szczegóy czyni teksty Krzszcza atwo przyswajalnymi take i dzi, gdy gwara zanika, ale tak naprawd jeszcze j sycha gono.

Czytajc utwory Walentego Krzszcza, naley podkreli jego zwizek
z cieszysk ziemi poprzez wspomniane ju przywizanie do mieszkaców i zwyczajów tej okolicy. Festyn wiejski z dobr kiebas, zabawa dorosych oraz przyjanie Polaków i Niemców, pieni, strój cieszyski. Ten ostatni wzgardzony przez mynarza Gacur, kiedy z córk wybiera si na bal, okazuje si jednak najpikniejszym ubiorem dla wysoko cenionej jedynaczki. Opisana przez autora wigilia te dostarcza szczegóów etnograficznych „gospodarze szkoy podzielili si opatkiem, skadajc sobie wzajemnie yczenia i w powanym nastroju zabrali si do jada… kierownikowa podawaa róne potrawy, byy wic pszenne kluski kraszone miodem i masem, groch z pieczkami, kapusta z ziemniakami i grysik. Jedli wedug tradycyjnego zwyczaju…”.
Autor zauway, e ludzie chcc sprosta trudowi, ale równie potrzebom ycia dbali o zdrowie, chocia zdarzay si tu zabawne historie. Podstawow metod leczenia byo zioolecznictwo. Czym tu jednak wyleczy mio? Na to te si znalaz sposób w postaci zió przeczyszczajcych.

Takie byo spojrzenie Walentego Krzszcza na wiat. Kocha ludzi,
potrafi dojrze ich zalety, wady oraz trud codziennego ycia w nieatwych czasach. Czsto czy ich ycie z histori, która je w sposób znaczcy ksztatowaa. Zachwyca si okolic pod Zebrzydk, bo icie to urokliwe miejsce na cieszyskiej ziemi. Dziki takiemu podejciu do rzeczywistoci nie dziwi fakt, e jego nazwisko i twórczo dzisiaj dalej yj i ciesz niejednego czytelnika."

powrt
Komentarze

W celu dodania komentarza musisz być zalogowany na forum serwisu miedzyrzecze.org.pl. Jesli posiadasz konto kliknij w link i zaloguj się.
Copyright ⓒ Stowarzyszenie Przyjaciół Międzyrzecza 2007-2020